İdrar Kaçırma

idrar kaçırma konuşmaktan en çok utandığımız sağlık sorunlarının başında gelir, insanın bu utangaçlığına karşın idrar, birçok memeli türü için güç belirtecidir. Aslan, köpek gibi memeliler yaşam alan-larının sınırlarını idrarları ile işaretlerler. Cinsellik için de kaçınma nedeni değil tam tersine çoğu memeli için bir çağrı ve çekim aracıdır. Durum böyleyken sosyal bir memeli olan insan için ise idrar ile ilgili her şey ayıp sınıfına girer. Yalnız Türkçe'de değil hemen hemen her lisanda "çiş" ve "işeme" gibi doğal kavramları kibarlaştırmaya çalışırız. Örneğin "çişimi yapmaya gidiyorum" yerine "elimi yıkamaya gidiyorum" ya da en fazla "ihtiyaç gidermeye gidiyorum" deriz. Aslında çok doğal bir biyolojik olay olan işeme, hakkında konuşulması yadırganan bir durum haline gelmiştir. Böyle olunca da ister istemez işeme ile ilgili sağlık sorunları da hekimlere zor anlatılan konuların başında gelmektedir. Bir erkek ya da kadının idrar kaçırma yakınmasını belirtmesi cinsel işlev bozukluğunu paylaşması kadar zor olabilmektedir.
 

İdrar Kaçırma Kadınlarda Daha Sık Görülür

idrar torbası yani mesaneden herhangi bir şekilde isteğimiz olmadan idrarın beden dışına çıkmasına idrar kaçırma adı verilir. Her cinste ve yaşta görülebilmekle birlikte çocuklarda yaş küçüldükçe ve erişkinlerde yaşlandıkça sıklığı artar.
Kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülür. Vajinal ve özellikle zor doğum sonrası idrar kaçırma problemleri artmaktadır. Yaş ilerledikçe özellikle menopoz sonrası dönemde hormonal değişiklikler, şişmanlık ve yaşlanan mesane (idrar torbasının yaşlanma süresince zayıflaması) idrar kaçırmayı şiddetlendirici rol oynayabilir. Kadınlar hekime başvurmada en sorunlu hasta grubudur. Çünkü kadınlar özellikle belirli yaşın üzerinde idrar kaçırmayı yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak algılayabilmektedir. Çevrelerinde başarısız bir idrar kaçırma tedavisi yaşamış örnek de varsa idrar kaçıran kadınların hekime başvurmalarında engelleyici rol oynamaktadır. Hafif ya da orta derecede idrar kaçıran birçok kadın yaşamını iç çamaşırının içine yerleştirdiği bir ped ile hekime hiç başvur-madan sürdürmektedir.
65 yaş üstü her üç kadından biri idrar kaçırırken maalesef bunların yarısından azı hekime başvurmaktadır. Erkeklerin bu konudaki cesaretlerinin kadınlara göre biraz daha yüksek olduğunu söylemek mümkündür. Çocuklarda ise utanmadan çok anne babanın bilgisizliği hekime başvuruda gecikmeye neden olmaktadır.
 

İdrar Kaçırma Herkesin Başına Gelebilir

Erkekler kadınlara oranla bu konuda daha şanslılardır. Çünkü idrar tutmayı sağlayan kas yapısı erkeklerde daha sağlamdır ve bu yapıyı bozabilecek çocuk doğurma travması yaşamadıkları için idrar kaçırma genel olarak erkeklerde kadınlara oranla daha az görülür. Ancak görüldüğü zaman yaşam kalitesini kadınlara oranla daha fazla bozar. Belki bu nedenle idrar kaçıran erkek hemen bir üroloji uzmanına koşarken, idrar kaçıran kadınlarda aynı davranışı gözlemlememekteyiz. Erkeklerde idrar kaçırmanın en sık nedenlerini ve tedavilerini şu şekilde sıralayabiliriz:
1) Prostat büyümesine bağlı mesane çıkım tıkanıklığının zamanında tedavi edilmemesine bağlı ortaya çıkan idrar kaçırma
Hastalarımızın bilinç ve bilgi düzeylerindeki artış nedeniyle bu tür idrar kaçırmaların sayısı azalmakla birlikte, yine en sık gördüğümüz idrar kaçırma nedenleri arasında yer almaktadır. Tedavisinde prostat büyümesine bağlı tıkanıklığın ortadan kaldırılması yanında mesane kasına yönelik medikal tedaviler uygulanmaktadır.
2) Prostat ameliyatları sonrası görülen idrar kaçırma
Özellikle prostat kanseri tedavisinde uygulanan radikal (prostatın tamamının seminal veziküller ile birlikte çıkarma) operasyonları, daha seyrek olarak da iyi huylu prostat ameliyatları sonrası idrar tutmayı sağlayan "üretral sfinkter" adı verilen yapının zarar görmesi nedeniyle meydana gelirler. Tedavisinde sfinkteri güçlendiren kas egzersizleri, medikal ajanlar ve son çare olarak da cerrahi tedaviye başvurulmaktadır. Cerrahi tedavide altın standart suni üretral sfinkter takılması ameliyatlarıdır.
3) Parkinson, Alzheimer ya da serebro- vasküler olaylar gibi nörolojik hastalıklar sonrası mesane işlevinin bozulması Bu durumlarda da daha çok ilaçla tedavi yöntemleri başarılı olmaktadır.

İdrar Kaçırmanın Nedenleri Çok Çeşitlidir

Yaşı ve cinsiyeti ne olursa olsun, idrar kaçırma tek bir nedene bağlı bir hastalık değildir. Nasıl ateşe ya da baş ağrısına yol açabilecek farklı hastalıklar varsa idrar kaçırmanın da tamamen birbirlerinden farklı tipleri ve nedenleri vardır. Tanıda ilk adım hastanın yakınmalarını çok iyi dinlemek ve uygun sorularla idrar kaçırma durumunu ayrıntılandırmak olmalıdır. Daha sonra jinekolojik masada idrar kaçıran kadınlara özel pelvik fizik muayenenin gerçekleştirilmesi şarttır. Bunlara ek olarak, idrar kaçırma durumunun daha iyi anlaşılması için mesane günlükleri ve çeşitli skorlama sistemleri kullanılmalıdır. Komplike olgularda ya da cerrahi tedavi öncesi ise ürodina-mik çalışmalar mutlaka yapılmalıdır.
En sık görülen tiplerinden biri sıkışma tipi idrar kaçırmadır. Hasta aniden sıkışır ve tuvalete yetişene kadar idrar kaçırır.
Aşırı aktif mesane dediğimiz durumdaki idrar kaçırma bu tip idrar kaçırmadır. Her 6 kadından biri aşırı aktif mesaneden mustariptir. Aşırı aktif mesanede ani idrara çıkma hissi ile birlikte sık idrara çıkma, gece idrara kalkma ve bazen de sıkışma tipi idrar kaçırma görülür. Hasta aniden idrar hissi duyar ve tuvalete yetişene kadar idrarını kaçırır. Bazen de idrar kaçırmaz ama o sırada yapılan iş ne kadar önemli olursa olsun bırakıp tuvalete koşmak zorunda kalır. Bu durum özellikle çalışan veya sosyal yaşamı aktif kadınlarda hayat kalitesini ciddi oranlarda bozar. Aşırı aktif mesanesi olan kadınlarda ilk basamak tedavide sıvı aliminin ayarlanması ve zamanlı idrar yapmanın öğretilmesi yanında pelvik taban kas egzersizleri ve mesane kasının aktivitesini azaltan ilaç tedavileri uygulanır. Bu tedavilerden fayda görmeyen hastalarda ise mesane içine botox uygulaması ve en son çare olarak da mesane büyütme ameliyatlarına başvurulur.
Sık görülen diğer idrar kaçırma türü stres tipi idrar kaçırmadır. Buradaki stres kelimesi psikolojik stres ile karıştırılmamalıdır. Kast edilen karın için ani basınç artışıdır. Stres tipi idrar kaçıran hastalar öksürmekle, hapşırmakla hatta bazen çok küçük hareketlerle bile idrara sıkışma hissi olmadan idrar kaçırırlar. Üçüncü farklı tip idrar kaçırma ise stres ve sıkışma tipi idrar kaçırmanın birlikte görülmesi anlamına gelen karışık tipte idrar kaçırmadır. Elbette bunların dışında daha seyrek görülen idrar kaçırma tipleri vardır. Örneğin, idrar kaçağı üriner fistül dediğimiz bazı özel durumlar da kalın bağırsak, cilt ya da kadın cinsel organı (vajen) yoluyla da olabilir. Altta yatan nedene göre de idrar kaçırmanın tedavisi değişir. En etkili tedavi orta-üretral gevşek sling ameliyatlarıdır ve günübirlik operasyonlar ile %80 gibi üstün bir tam kuruluk oranı sağlanmaktadır.
 

İdrar Kaçırma Tedavisinde Başarı Oranı Oldukça Yüksektir

İdrar kaçırmada çok iyi anlaşılması gereken ilk nokta her idrar kaçırma tipinin ve nedeninin aynı olmadığıdır. Dolayısıyla tedaviyi planlarken ilk aşama idrar kaçırma tipinin ortaya çıkarılması olmalıdır. Tedavi yöntemi bir tür idrar kaçırma için çok başarılı iken bir başka idrar kaçırma türü için tam tersi sonuç doğurabilir. Başarısız örneklerin sebeplerinden bir tanesi de altta yatan nedene uygun olmayan tedavilerdir. Diğer taraftan son 30 yıl içinde idrar kaçırma ile ilgili doğru sanılan birçok tedavi yönteminin başarısızlığı ve artık uygulanmaması gerektiği kanıtlanmıştır. Özellikle son 10 yıl içinde değişik idrar kaçırma türlerinin hem medikal hem de cerrahi tedavisinde önemli gelişmeler sağlanmış¬tır. Bu tedavi yöntemleri ile tam kuruluk sağlama oranları en az 5 yıllık izlemlerde %80'in üzerine çıkmıştır.